ŚWIĘTY MIKOŁAJ W KREMPACHACH

Tekst Maria Wnęk 

         

Św. Mikołaj urodził się ok 270 r. Pochodził z zamożnej rodziny z Patary w Licji. Został biskupem Miry. Znany był z wielkiej wrażliwości na biedę ludzką, nieszczęścia oraz pobożności i działalności charytatywnej. Śpieszył wszystkim z pomocą szczególnie dzieciom.                   

W Krempachach  jak i w każdej miejscowości na Spiszu i na całym świecie  6 grudnia dzieci czekają na świętego Mikołaja. Z historii  wiemy, że chodził on w nocy i podrzucał prezenty biednym dzieciom i rodzinom. Dlatego też najczęściej św. Mikołaj rozdaje prezenty wieczorem 5 grudnia. W tradycji naszej wsi[1] było, że św. Mikołaj chodził z orszakiem. Kilka dziewczyn przebranych za aniołki, ubrane w białe szaty, na głowie gwiazdy, czasem umalowane na czerwono policzki-  były  pomocnicami Mikołaja. Opiekowały się prezentami, które woziły na saniach i szukały odpowiednich adresatów.  W orszaku znajdował się także diabeł, zazwyczaj przebierali się chłopcy w tę postać, ale bywało, że dziewczyny podejmowały się także takiej  roli.

Wieczorem ok. godziny 17 lub 18 należało nasłuchiwać dzwonka, gdyż Mikołaj przychodząc do dzieci, oznajmiał to dzwonieniem – maly mosiężny dzwonek przytwierdzony był do pastorału, lub któryś z aniołów pełnił rolę dzwonnika. Kiedy rodzice lub dziadkowie usłyszeli dzwonek mówili do dzieci: „siadojcie, cicho juz bo Mikołoj juz   u somsiada, zaroz do nos przidzie”. Dzieci cieszyły się na prezenty,  ale również się bały, czasem Mikołaja, czasem diabła.

Pamiętam, że sama ze strachu jako pięcioletnie dziecko schowałam się pod stół i nie chciałam wyjść, nawet prezentami mnie nikt nie mógł przekonać. A najgorsze było nie to, że trzeba było się pomodlić, lecz pogłaskać Mikołaja po brodzie.

Mikołaj wchodząc do domu mówił gwarą spiską, czasami w języku polskim lub słowackim:

Jo zef świynty Mikołaj

Chodnym od dziedziny, do dziedziny[2]

I  roznosym dary;

Dobrym dzieciôm kołoce

A złym korbace[3].

Ja som svety Mikulaš

chodim od dediny do dediny

a roznašam darčeky:

dobrym detom kolače a zlym korbače.[4]

Po tej przemowie święty Mikołaj zaczął pytać, czy dzieci były grzeczne, czy były posłuszne rodzicom i dziadkom, czy modliły się codziennie itd. Dzieci zawsze odpowiadały twierdząco, chociaż rodzice skarżyli się Mikołajowi, na swoje pociechy. Wtedy dzieci dostawały napomnienia i nauki:

Tate,  mame słuchojcie, modlijcie się, byćcie grzecni, zebyf na drugi rok zaś tu môg przyść. Ale kiym dostaniecie balik to musicie się pomodlić. Abo choć przeżegnać.

A ty Marynko umies się zegnać?

 Które dziecko było odważne, to zmówiło w bardzo szybkim tempie modlitwę – Ojcze nasz lub Zdrowaś Maryjo, inne  zrobiło znak krzyża, aby jak najszybciej otrzymać prezent. Niektóre mniej odważne dzieci na prośbę Mikołaja  o modlitwę,  schowały się za rodziców lub  płakały w niebogłosy.

Do dzisiaj w Krempachach zachowała się tradycja chodzenia z Mikołajem. Również w XXI wieku młodzież zbiera się w grupy kilkuosobowe, dzielą się rejonami : my idyme na wyśni koniec, wy idźcie na dół , a tamta banda nief idzie do Glinika.[5]

    

św. Mikołaj rys.  M.W

Tradycyjny piernikowy Mikołaj

. 

---

[1] Z opowiadań starszych ludzi i z moich zapisków.

[2] Dziedzina – wieś

[3] korbac – bat  do bicia – dyscyplina

[4] ten sam tekst św. Mikołaja w języku słowackim.

[5] My idziemy do  góry , wy na dół wioski a pozostali do Glinika – część wsi gdzie jest dużo czerwonej gliny z której kiedyś wyrabiano cegłę.